Özellikle son 10 yılda dünya çapında bilişim teknolojilerinin baş döndüren bir hızla ilerlemesi neticesinde, internet her alanda ve toplumun geneli tarafından kullanılan, vazgeçilmez bir araca dönüştü. İnternet; okuma-araştırma, haberleşme ve medya kullanımı alışkanlıklarımızı neredeyse kökünden değiştirirken, bankacılık işlemleri gibi ekonomik faaliyetlerde de dijital kullanım ciddi oranda artmış bulunmakta. Sonuç olarak artık çoğu insanın fiziksel dünyadaki kişisel ve ekonomik faaliyetlerinin birer dijital izdüşümü de oluşmuş durumda.

Bu gelişmeler karşısında, insanların ömrünü tamamlayarak dünyadan göçüp giderken geride bıraktıkları fiziksel mirasları haricinde, artık “Dijital Miras”ları da olur hale geldi. 

Dijital Varlıklar ve Dünyada Dijital Miras Kavramı

Online ortamda bulunan video, fotoğraf, Blog sayfaları, e-postalar, sosyal medya hesapları vs. her türlü elektronik veri “Dijital Varlık” kavramına girebilir. Bu verilere kişinin ölümünden sonra ne olacağı konusu yani Dijital Miras; son günlerde çok tartışılan, üzerinde düşünülen, yazılan-çizilen bir konu. Yeni bir kavram olduğundan, üzerinde henüz uluslararası bir düzenleme bulunmadığı gibi ülkelerin uygulamaları da farklılık gösteriyor. 

Google, Yahoo, Facebook, Twitter vs. tarafından sitelerine üye olmamız için dayatılan Genel İşlem Şartlarında genelde bu hesapların devredilemeyeceği, mirasçılara intikal etmeyeceği belirtilir. Ancak özellikle miras bırakan tarafından şifrelerin mirasçılara bırakılmadığı hallerde, ölümden sonra sosyal medya hesaplarının akıbeti konusunda; ABD ve Almanya’da Yahoo ve Facebook aleyhine açılan davalar olmuş, ilgili mahkemeler mirasçıların, müteveffanın hesaplarına erişim hakkının olması gerektiğine hükmetmiştir. 

Son olarak Apple iOS 15.2 güncellemesiyle iPhone ve iPad’lerde “Legacy Contact” (Miras Bırakılan Kişi) oluşturmaya imkan tanındı. Bu özellik sayesinde, iPhone ve iPad kullanıcıları ölümlerinden sonra Apple kimliği hesaplarına ve iPhone/iPad’de kayıtlı kişisel bilgilerine, seçecekleri kişilerin erişimine izin vermiş olacak. Apple, ölümden sonra hesaba erişmek isteyen Legacy Contact’tan erişim anahtarı ve ölüm sertifikasının bir kopyasını talep edecek.

Şu anda sadece Beta sürümde yer alan bu özelliğin sene sonuna kadar tüm kullanıcılar için yürürlüğe girmesi bekleniyor. 

Hukukumuzda Durum

Türk Hukuku açısından genel olarak; Medeni Kanunumuzun Miras Hukukuna ilişkin hükümleri çerçevesinde, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile Kişisel Verilerin Korunması Hakkında Kanunun konuya uygulanabileceğini söyleyebiliriz.

Miras Hukukumuz gereğince miras bırakanın terekesi yani tüm varlığı üzerinde mirasçıları “külli halef” olmaktadır. Yani müteveffanın varlığı mirasçılarına külliyen, bir bütün olarak geçer. Bu noktada; miras bırakanın dijital varlığının içeriğine göre, terekeye dahil olup olmayacağı sorusunu irdelemek gerekir. 

Fikri Haklar bakımından; kişinin internet ortamında, örneğin Blog’unda yazmış olduğu edebi bir eser veya akademik bir web sitesinde yayınladığı mesleki bir araştırma kişisel çabasının ürünü olduğu için, fikri hakkın konusunu oluşturur, bu nedenle miras yoluyla intikalinin mümkün olduğu kabul edilmelidir.

Konuya Kişisel Verilerin Korunması Mevzuatımız açısından bakarsak; bir bilginin “kişisel veri” sayılabilmesi için nerede bulunduğunun bir önemi bulunmamaktadır, dolayısıyla dijital mecrada yer alan bir takım bilgiler de kişisel veri sayılabilir.  Ancak ölmüş kişilere ilişkin veriler kişisel veri olarak kabul edilemez çünkü Medeni Kanunumuz uyarınca “kişilik” ölümle birlikte sona erer. 

Youtuber’lar, Instagram butikleri, sosyal medya influencer’ları gibi gelir getirici amaçlarla yani ticari amaçla kullanılan sosyal medya hesaplarının miras yoluyla intikali mümkün olmalıdır, zira ticari faaliyetlerin online olarak yürütülmesi ve iş sahibinin ölümüyle mirasçılara geçmesi hukukumuzda zaten mümkündür. Ancak Facebook, Instagram üyeliği gibi normal sosyal medya sayfaları ve e-mail hesaplarının akıbeti tartışmalıdır. Mevcut durumda genel kabul edilen görüş; bu hesapların mirasçıların kullanımına sunulmasının mümkün olmaması, ancak “hesaba erişim”in ayrı bir konu olarak değerlendirilerek, vefatın ardından mirasçıların sosyal medya hesaplarına erişimlerinin mümkün kılınmasının gerektiğidir.  

Dijital Gelecek, Geleneksel Kavramlara Meydan Okuyor

İnsanlar artık iş ve sosyal yaşamlarının büyük kısmını online ortamda geçiriyor. Bir çok ticari işlem hatta sosyal aktivite internet üzerinden gerçekleştiriliyor. Hukuk da devletin tüm erkleri gibi gelişmelere ayak uydurması gereken, yaşayan bir organizma olduğundan, dijital değişime aynı hızda uyum sağlayamayan hukuk sistemlerinde birtakım sorunların yaşanılması kaçınılmaz. O nedenle ülkemizde de konu hakkında hukuki düzenleme getirilmesini bekliyoruz.